چشمانداز فرهنگی دریا و بندر؛ تأملاتی فرهنگی و اجتماعی در باب مجتمع بندری امامخمینی(ره)
مؤلف: سیدمعین موسوی سرشت / ناشر: افق فرهنگ
سال چاپ: ۱404 – نوبت چاپ: ۱ / شابک : 9786228898629
کتاب چشمانداز فرهنگی دریا و بندر با طرح این پرسش آغاز میشود که چگونه معنا و تجربهی دریا و بندر در زندگی انسان شکل میگیرد و چه عواملی در حافظهی فردی و جمعی، ساختار اجتماعی و بازنماییهای فرهنگی آن نقش دارند. نویسنده ابتدا تمایز میان ابعاد ذهنی و عینی دریا و بندر را شرح داده و نشان داده است که این فضاها، علاوهبر واقعیت فیزیکی، در ذهن و فرهنگ افراد و جوامع معنا مییابند. حافظهی فردی و جمعی، روایتهای تاریخی، رسانهها و نظام آموزشی، همگی در شکلگیری تصویر و تجربهی دریا و بندر نقش دارند. در ادامه، با تکیه بر نظریههای ساختگرایی اجتماعی و بازنمایی فرهنگی، کتاب نشان میدهد که معانی دریا و بندر در دورههای مختلف تاریخی دگرگون شدهاند؛ از نماد جدایی و خطر در گذشته تا عنصر پیوند و ارتباط در عصر جهانیشدن. این تحولات، در هویتسازی فرهنگی و شکلگیری خردهفرهنگهای محلی و جهانی نقش داشتهاند. بخش مهمی از کتاب به مفهوم دگرمکانی (هتروتوپیا) در اندیشهی میشل فوکو اختصاص یافته است. نویسنده با بررسی مجتمع بندری امام خمینی(ره)، این بندر را نمونهای از دگرمکان معرفی کرده و ابعاد هویتی، شغلی، فرهنگی، روانی، اقتصادی و زیستمحیطی آن را تحلیل کرده است. فاصلهگذاری فیزیکی و فرهنگی بندر از شهر، کنترل شدید، بیگانگی شغلی و اجتماعی کارگران، انزوای فرهنگی و طبقاتی، و قطع ارتباط مردم با دریا، همگی به شکلگیری فضایی مبهم، بیروح و چندپاره منجر شدهاند. روایتهایی از تجربههای زیستهی کارگران و شهروندان، این بیگانگی و دگرمکانی را ملموستر کرده است. در نهایت، کتاب با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی در سیاستگذاریهای بندری و توسعهی شهری، پیشنهاد میکند که بازتعریف رابطهی جامعه با دریا و بندر، ایجاد فضاهای تعاملی و تقویت مشارکت جمعی میتواند به احیای هویت و پویایی فرهنگی این فضاها کمک کند.
این اثر در هفتهی گرامیداشت پژوهش و فنآوری در سازمان بنادر و دریانوردی استان خوزستان در سال 1404، و نیز در دومین رویداد تجلیل از آثار علمی پژوهشی و فنآورانهی کارکنان شرکت گلف اجنسی در شعبهی بندرامام خمینی(ره)، مورد تجلیل و تقدیر قرار گرفت.
